Mutacje Amadyny Wsapniałej Cz.I Dodane przez admin dnia 2008-10-16 20:23:38 a A
Dziedziczenie barw u amadyn wspaniałych /Chloebia gouldiae/ Cz. I
Amadyna wspaniała jest hodowana przez wielu miłośników ptaków przede wszystkim ze względu na swoje niepowtarzalne ubarwienie. Mało jest ludzi, którzy przeszliby obojętnie obok tak wspaniale ubarwionego ptaka. Aż dziw, że natura stworzyła ten klejnot przyrody przy użyciu tak małej ilości środków.
W piórach tych ptaków występuje tylko cztery rodzaje barwników. Dwa barwniki melaninowe: czarna eumelanina i brunatna feomelanina oraz dwa barwniki tłuszczowe: żółta luteina i powstająca z niej czerwona astaksantyna. Do syntezy barwników tłuszczowych /karotenowych/ organizm ptaka czerpie składniki z pożywienia.
Pióra amadyn nie zawierają wcale barwnika zielonego i niebieskiego. Dlaczego więc je widzimy? Są to tak zwane barwy strukturalne, powstające w wyniku przejścia i odbicia promieni światła przez struktury piór. Niebieski kolor widzimy, gdy światło odbija się od eumelaniny położonej w głębszych warstwach piór, przy jednoczesnym braku w nich luteiny. Zieleń piór jest mieszanką efektu odbicia, czyli strukturalnej barwy niebieskiej, przy obecności luteiny w powierzchownych strukturach pióra. Także fiolet w ubarwieniu piersi jest jedynie barwą mieszaną, powstałą z efektu odbicia przy obecności eumeleniny i feomelaniny. Barwa różowa na piersi powstaje w ten sam sposób tylko w obecności samej feomelaniny i efektu strukturalnej barwy niebieskiej. Białe pióra nie zawierają żadnego barwnika Szary kolor piór wynika z rozproszenia w nich ziaren eumelaniny, a liczne półtony i odcienie opisanych wcześniej barw wynikają z rozproszenia warunkujących je barwników.Genialne!. 4 barwniki a jaka ogromna skala kolorów!
Barwy podobnie jak wszystkie inne cechy są uwarunkowane genetycznie. Od razu muszę nadmienić, że proces dziedziczenia barw u amadyny wspaniałej jest dość skomplikowany.
Przypomnę tylko, że za daną cechę, w tym barwę, odpowiada gen, a właściwie para genów/alleli/ odziedziczona po rodzicach. Jeden gen pochodzi od ojca, drugi od matki. Efekt końcowy zależy od ich wzajemnego oddziaływania. Jedne geny recesywne- "słabsze" odpowiadają za występowanie cech ustępujących i aby tego typu cecha się ujawniła, muszą jednocześnie wystąpić u danego osobnika dwa geny recesywne. Inne geny odpowiadają za cechy dominujące. Cechy te ujawniają się łatwiej, bowiem wystarczy tylko jeden gen, aby cecha była już widoczna. Gen ten może pochodzić zarówno od ojca jak i od matki. Tego typu dziedziczenie związane z genami w zwykłych chromosomach określamy jako dziedziczenie autosomalne.
Pewne geny warunkujące barwę piór występują także na chromosomach warunkujących jednocześnie płeć osobnika. Są to tak zwane geny sprzężone z płcią. Samce ptaków mają dwa jednakowe chromosomy płciowe-XX, samice dwa różne chromosomy płci- XY. Chromosom Y nie zawiera żadnych genów warunkujących barwę. Proces dziedziczenia barw uwarunkowanych genami na chromosomach płci rządzi się odrębnymi zasadami. Matki przekazują chromosom X i geny w nim zawarte jedynie swoim synom, nieczynny chromosom Y przekazywany jest jedynie córkom.
Niestety tak się składa, że u amadyn wspaniałych wiele barw dziedziczy się w sposób skomplikowany w wyniku wzajemnego powiązania dziedziczenia sprzężonego z płcią i autosomalnego.
Co ciekawe ubarwienie poszczególnych partii ciała u amadyn dziedziczy się niezależnie od siebie. Omawiając, więc dziedziczenie barw tych ptaków należy omówić oddzielnie dziedziczenie barwy głowy, piersi i barwy podstawowej tj. grzbietu i skrzydeł.
W pierwszej części artykułu omówię dziedziczenie barwy głowy.
W naturze i w hodowlach spotyka się 3 mutacje barwne głowy: czerwono-, żółto- i czarnogłową. Ostateczny efekt barwy zależy od wzajemnego oddziaływania na siebie kilku genów, które w dodatku dziedziczą się w sposób dominujący lub recesywny, oraz sprzężony z płcią. I tak: gen warunkujący wytwarzanie czarnej eumelaniny jest genem recesywnym sprzężonym z płcią, czyli występuje na chromosomie płci określanym symbolem X. Jest to jednocześnie gen recesywny i aby uwarunkowana nim cecha ujawniła się u samca musi ten gen wystąpić w obu chromosomach X.U samic obecny jest tylko w jednym chromosomie, ale cecha ta już się u nich ujawni. Proces dziedziczenia tego genu przebiega, zatem różnie u samców i samic.
Gen warunkujący barwę żółtą głowy/kontrolujący powstawanie luteiny/ jest z kolei genem recesywnym nie sprzężonym z płcią określany symbolem- z. Dziedziczy się niezależnie od płci. Jako gen recesywny ujawni swój wpływ tylko u homozygot zz. Dany ptak musi uzyskać, zatem gen z od ojca i od matki. Dodatkowo ta konfiguracja genów hamuje powstanie astaksantyna - barwy czerwonej.
Czerwony kolor głowy powstaje w wyniku wzajemnego powiązania dominującego genu sprzężonego z płcią, czyli wystarczy obecność tylko jednego genu w jednym chromosomie X /wyróżnionego w dalszej części jako-X /, przy jednoczesnej obecności przynajmniej jednego genu Z, który odwraca hamujące działanie genów zz warunkujących jedynie barwę żółtą / To naprawdę skomplikowane!/.
Barwę głowy u amadyn rozpatruje się zawsze w powiązaniu z barwą końcówki dzioba, ponieważ opisywane wcześniej barwniki występują nie tylko w piórach, ale i w innych strukturach ciała.
Biorąc pod uwagę odmienny proces dziedziczenia bary głowy u samców i samic oraz ich powiązanie wyróżniamy 9 różnych genotypów u samców i 6 u samic.
9 typów samców /4 czerwonogłowe,2 żółtogłowe i 3 czarnogłowe/:
1. XXZZ- symbol samca czerwonogłowego z czerwoną końcówką dzioba tzw. czystego, nie rozszczepialnego na inne barwy głowy.
2. XXZz- samiec czerwonogłowy rozszczepialny/szpalt/ na żółtogłowe z czerwoną końcówką dzioba /lub zapis czerwony/żółty/
3. XXzz- samiec żółtogłowy nierozszczepialny z żółtą końcówką dzioba
4. XXZZ- samiec czerwonogłowy szpalt na żółtogłowe z czerwona końcówka dzioba
5. XXZz- samiec czerwonogłowy szpalt na żółto i czarnogłowe z czerwoną końcówka dzioba
6. XXzz- samiec żółtogłowy szpalt na czarnogłowe z żółtą końcówką dzioba
7. XXZZ- samiec czarnogłowy z czerwoną końcówką dzioba
8. XXZz- samiec czarnogłowy szpalt na żółtogłowe z czerwona końcówką dzioba
9. XXzz- samiec czarnogłowy z żółtą końcówką dzioba/ Uwaga!- Są to samce czarnogłowe, ale genetycznie, żółtogłowe, bowiem przy tym układzie genów czarna eumelanina przykrywa żółty barwnik, który widzimy tylko na dziobie ptaka/.
6 typów samic/2 czerwonogłowe, 1 żółtogłowa i 3 czarnogłowe/:
1. XYZZ- samica czerwonogłowa z czerwoną końcówką dzioba, tzw. czysto czerwonogłowa
2. XYZz- samica czerwonogłowa szpalt na żółtogłowe z czerwoną końcówką dzioba
3. XYzz- samica czysto żółtogłowa z żółtą końcówką dzioba
4. XYZZ- samica czysto czarnogłowa z czerwoną końcówką dzioba
5. XYZz- samica czarnogłowa szpalt na żółtogłowe z czerwoną końcówką dzioba
6. XYzz- samica czarnogłowa/ genetycznie żółtogłowa/ z żółtą końcówką dzioba podobnie jak samiec 9.
Opisane 3 mutacje barwy głowy są najlepiej widoczne u ptaków z podstawowym -dzikim, zielonym ubarwieniem podstawowym ciała. U mutacji ze zmienioną barwą podstawową kolor głowy też ulega pewnym modyfikacjom. U ptaków mutacji niebieskiej i pastelowoniebieskiej czerwona barwa głowy zmienia się na barwę ochry, żółta na kremową, czarna się nie zmienia.
U mutacji pastelowozielonej czerwona się nie zmienia, żółta staje się jasnopomarańczowa, a czarna szara.
U mutacji żółtej czerwona jest jasnoczerwona, żółta jasnożółta, a czarna jasnoszara. U mutacji srebrnej czerwona zmienia się na barwę bladej ochry, żółta jest lekkokremowa, czarna bladosiwa. U białopierśnych ptaków barwa głowy jest taka sama jak u ptaków z piersią fioletową i różową. Genetycznie wszystkie ptaki pozostają jednak czerwono-, żółto- lub czarnogłowe.
Oczywiście hodowcy amadyn wiedzą, że w okresie lęgowym dziób samic znacznie czernieje.
Należy też wiedzieć, że żadne geny warunkujące barwę głowy u amadyn / innych partii upierzenia zresztą też/ nie są letalne, więc dozwolone jest każde z możliwych krzyżowań 9 typów samców z każdym typem samicy, co daje możliwość 54 kombinacji. Przykłady krzyżowań podam w kolejnej części opracowania.
Dariusz Ślesicki
amadeus(at)op.pl
ul. Talesa 31
18-400 Łomża
Dodaj