Mutacje i odmiany barwne zeberek Dodane przez admin dnia 2008-10-14 10:51:12 a A

Na wstępie pragnę wyjaśnić podstawową różnice między mutacją a odmianą barwną. Wielu hodowców używa te określenia zamiennie i jest to z reguły wielkim błędem. Mutacją nazywamy zmianę w informacji genetycznej u danego osobnika. Jeżeli mutacja ujawnia się w odmiennym ubarwieniu to jest to mutacja barwna. Natomiast odmianą barwną możemy określić upierzenie ptaka wynikające z połączenia dwóch lub kilku mutacji. Również odmianą barwną nazwiemy mutacje dające takie same efekty w wyglądzie ptaka ale znajdujące się w różnych miejscach genu.
U wszystkich organizmów żywych wyróżniamy trzy podstawowe typy dziedziczenia określonej cechy:

Jednak występują cechy które dziedziczą się w inny sposób Np. niepełna dominacja. Mechanizm dziedziczenia podczas niepełnej dominacji wyjaśnię w dalszej części opracowania.Przed opisywaniem poszczególnych mutacji i związanych z nimi odmian barwnych zeberek pragnę poruszyć sprawę nazewnictwa. Sprawa może wydawać się błahą lecz jest bardzo poważna. W różnych stronach naszego kraju na tą samą mutacje różnie się mówi. O ile ktoś obraca się tylko wśród hodowców ze swojej okolicy o poważnym problemie nie może mówić, o tyle ktoś jeżdżący po wystawach i giełdach krajowych a niekiedy zagranicznych może dostać zawrotu głowy. Dlatego w moim skromnym opracowaniu będę się posługiwał nazwami angielskimi a w nawiasie będę podawał nazwę polską (oczywiście jeśli takowa jest) oraz jeżeli jest popularny odpowiednik niemiecki to również się pojawi w nawiasie. Mam nadzieję, że nie sprawi to problemu, a jedynie usprawni porozumiewanie się hodowców

MUTACJA DOMINUJACA

U ptaków z cechą dominującą wyróżniamy ptaki jedno i dwugenowe. Jednak nie można ich rozróżnić gołym okiem. Ptaki dwugenowe (homozygoty dominujące) posiadają 2 takie same geny odpowiedzialne za ujawnienie danej cechy. W terminologii genetycznej określa się je jako AA. Natomiast ptaki jednogenowe (heterozygoty dominujące) posiadają jeden gen dominujący i jeden recesywny w stosunku do genu dominującego, określamy je jako Aa.
Z faktu iż wystarczy jeden gen żeby dana cecha się ujawniła wynika bardzo prosty wniosek: nie istnieją ptaki które są nosicielami (tzw. szpaltami) mutacji dominujących. Nie chcę się zagłębiać w szczegóły genetyki, łatwiej będzie to zrozumieć na przykładach

standard X standard = 100% standardów
standard X mutacja dominująca Aa = 50% standardów i 50% mutacji dominującej Aa
standard X mutacja dominująca AA = 100% mutacji Aa

Ważną sprawą w hodowli ptaków mutacji dominujących jest nie łączenie w pary dwóch ptaków dwugenowych. Młode od takiej pary zazwyczaj są małe a cechy danej mutacji stają się mało wyraźne. Krzyżowanie takich ptaków może również ujawnić cechy letalne, jak Np. u mutacji koroniastej. Niestety często nasi hodowcy wolą odchować dużo ptaków średniej jakości niż kilka osobników wysokiej jakości. Na szczęście, jednak co raz więcej hodowców wybiera drugą opcje hodowli. Hodowla mutacji dominujących jest dość prosta ponieważ już w pierwszym pokoleniu (tzw. F1) otrzymamy ptaki mutacyjne. Oprócz tego zarówno samiec jak i samica przekazują potomstwu cechę mutacyjną.

Black-face
Cechą, która rzuca się na pierwsza w oko jest zmiana koloru białej łezki na czarny. Czarny również staje się brzuch ptaka i pióra podogonowe. Na bokach zanikają białe kropki. Czarne poprzeczne paski ogona stają się szersze niż białe. Ogólny ton upierzenia staje się ciemniejszy. Powyższy opis dotyczy oczywiście samca. Samica również staje się ciemniejsza, lecz zmiany nie są aż tak widoczne. Biała łezka staje się szara. Pióra podogonowe mają czarny nalot. Podobnie jak u samca wyglądają również pióra ogonowe. Często można się spotkać ze słabym zebrowaniem na piersi.
Często spotykanym błędem wśród ptaków mutacji black-face są białe kropki na bokach. Dopuszcza się ptaki których kropki są podłużne, lekko rozmyte. Jednak boki najcenniejszych samców są całe ciemno brązowe,  bez kropek, z lekkim białym nalotem.
Dużym problemem jest również nazewnictwo. Wielu hodowców ptaki mutacji black-face  nazywa czarnopierśnymi, tłumacząc iż ptak ma czarną pierś. Takie rozumowanie można wyjaśnić tylko nieznajomością budowy morfologicznej. Ptaki black-face nie mają czarnej piersi tylko czarny brzuch, tak wiec można by zrozumieć nazwę czarnobrzuchy (oczywiście takiej nazwy nie ma).
Mutacja black-face można łączyć z prawie wszystkimi mutacjami i z prawie wszystkimi mutacjami wypada korzystnie, choć jest to kwestia gustu hodowcy. Nie zaleca się łączenia black-face z  penguin (pingwin) i isabel (izabel); amerykański odpowiednik to Florida Fancy. Obie mutacje mają biały brzuch a penguin (pingwin) również pierś, tak więc krzyżowanie z ptakiem który ma te partie ciała czarne jest bezsensowne. W skrajnych przypadkach taki postępowanie może doprowadzić do nieprzewidywalnych mutacji.
Chyba najbardziej spektakularnymi odmianami barwnymi wykorzystującymi mutacje black-face są Triple Orange (zwane popularnie foxami przez Niemców) i Triple Black. Pierwsza to połączenie mutacji: black breast (czarnopierśna), orange breast (rudopierśna) i black-face, druga to mieszanka black breast (czarnopierśna), black cheek (czarnolica) i black-face. U Triple Orange otrzymujemy ptaka którego front jest cały rudy, Triple Black daje ptaka całego czarnego.
Równie piękne ptaki otrzymujemy z połączenia mutacji dominant silver (srebrna dominująca) i black-face. Czerń łezki i bel lica świetnie ze sobą kontrastują.
Ładne młode otrzymamy również przy połączeniu recessive silver (srebrny recesywny), jednak będzie ono omówione później.
Na szczególną uwagę zasługuje również odmiana powstała z połączenia mutacji black-face i fawn (cynamonowy). Podstawowy beżowy kolor staje się bardzo ciemny a wszystkie znaczenia gatunkowe są bardzo wyraźne.
Bardzo ładna odmiana barwna to fuzja black breast (czarnopierśnej) i black –face oraz black cheek (czarnolicej) i black-face (te odmiany będą przedstawione w dalszej części opracowania)

Dominant-Silver (Srebrna dominująca)
Podstawowy kolor upierzenia z szarego zmienia się na srebrny. Boki ulegają rozjaśnieniu, są blado kasztanowe. Kropki rozmywają się, lecz mają kulisty kształt. Lica stają się białe. Również biały jest brzuch. Czarno-białe paski na piórach ogona ulega rozjaśnieniu, białe są wyraźnie szersze niż czarne. Rozjaśnieniu ulega również zebrowanie  i kryza, wydają się jakby za mgłą. Samica identycznie upierzona jak samiec, oczywiście bez znamion gatunkowych samca.
Mutacja bardzo ciekawa, lecz rzadko spotykana w polskich hodowlach a i zagranicą ciężko ja spotkać. Podczas hodowli ptaków tej mutacji należy unikać łączenia w pary dwóch dominant silver (srebrnych dominujących), ponieważ dochodzi do ujawnienia się genu letalnego.
Kombinacji kojarzeń jest mnóstwo, odradza się jednak łączenia dominant-silver (srebrny dominujący) z: fawncheek (cynamonowolicy), isabel (izabel), recessive silver (srebrny recesywny), white (biały). Wszystkie te mutacje są mutacjami jasnymi i w połączeniu z drugą mutacją jasną nie dają efektu a nawet mogą wywołać niepożądane mutacje. Jedynie dopuszcza się łączenie w pary dominant-silver (srebrny dominujący) z penguin (pingwin) i pied (szek). Takie łączenia dają młode o prawie białym upierzeniu i tylko wprawne oko wyłapie cechy „silver”.
Dominant silver (srebrna dominująca) wypada korzystnie z wszystkimi mutacjami ciemnymi. Szczególnie piękną odmianą barwną jest lightback-silver (srebrny jasnoplecy). Ogólny ton upierzenia staje wyraźnie srebrny. Wszystkie czarne znamiona stają się wyraźne i pięknie kontrastują ze srebrną resztą upierzenia. Lica oczywiście białe.
Kolejną wartą wspomnienia odmianą jest fuzja trzech mutacji: dominant silver (srebrna dominująca), lightback (jasnopleca) i  black-face. Daje ona ptaka o upierzeniu podobnym do odmiany lightback-silver (srebrny jasnoplecy), jednak dołączenie jeszcze black-face wprowadza dużą ilość czarnego koloru. Przede wszystkim rzuca się w oczy głowa i brzuch. Łezka pod okiem tak jak brzuch staja się czarne. Zebra na piersi lekko się rozmywa, jednak widoczne są przeplatające się czarne i srebrne paski.
Bardzo podobną mutacje wyhodowali Australijczycy. Łącząc lightback-silver (srebrny jasnoplecy) z black front otrzymali tzw. WA Fancy. Ptaka o jednolicie czarnym brzuchu, pierśi, z czarną łezką pod okiem i białym licem i intensywnie srebrnym grzbietem.
Jednak pierwszą odmianą wyhodowaną z dominant-silver (srebrny dominujący) była mutacja określana jako cream (kremowa) lub dominant-cream (dominująca kremowa). Powstała z połączenia dominant-silver (srebrny dominujący) i fawn (cynamonowy). Ogólny ton upierzenia z srebrnego przechodzi w bardzo jasny brąz (kremowy). Znaczenia u samca również stają się słabo widoczne, zebrowanie i kryza są jasno szare. Samica podobnie jak samiec, tylko beż znamion. Dojść poważnym problemem jest w hodowli cream (kremowych) jest odsetek samców, które mają za bardzo rozjaśnione znaczenia i wyglądem przypominają samice. Jednak zawsze przy rozróżnianiu płci pewnikiem jest śpiew, który jest domeną wyłącznie samców. Cream (kremowy) również można łączyć z lightback (jasnoplecy). Otrzymamy ptaka o upierzeniu podobnym do lightback-silver (srebrny jasnoplecy), jednak kontrast miedzy czernią i srebrnym jest mniej wyraźny. Jest to odmiana bardziej łagodna w tonacji od lightback-silver (srebrny jasnoplecy).

Grey-cheek (Szarolicy)
Podstawowy kolor biały lub szro-biały. Brązowy kolor boków, zebrowanie na pierśi i kryza ulegają znacznemu rozjaśnieniu. Czarno-białe paski na ogonie rozmywają się oraz stają się kremowe. Brzuch samca biały, natomiast samicy kremowy. Zarówno samiec jak i samica posiadają szare lica. Podczas hodowli szczególną uwagę należy zwracać na kolor upierzenia. Powinno się dążyć do koloru czysto białego bez szarych przebarwień. Również dużym problemem w hodowli tej odmiany są za małe lica u samic. Często lica samicy zajmują 1/3 obszaru jaki powinny zajmować, takie ptaki należy eliminować z dalszej hodowli. Lica powinny zajmować dokładnie tyle samo miejsca co u samca. Kolejnym problemem z licami jest ich kolor. Musi on być jednolicie szary na całym obszarze lica.
Mutacja bardzo interesująca, jednak wymagająca jeżeli chcemy uzyskać wartościowe ptaki.
Zaleca się kojarzenie z pawie wszystkimi mutacjami dominującymi z wyjątkiem dominant silver (srebrny dominujący). Również poleca się łączenie w pary grey-cheek (szarolicy) z standardem czyli ptakiem dziko ubarwionym. Z takiej pary otrzymamy połowę ptaków mutacyjnych i połowę standardów a nawet 100% grey-cheek (szarolicych), jeżeli osobnik mutacyjny był homozygotą dominującą. Młode od takiej mieszanej pary będzie zawsze lepiej wybarwione niż młode od dwóch grey-cheek (szarolicych). Taki sposób jest godny polecenia u wszystkich jasnych mutacji, które często są skarłowaciałe. Łącząc je z dużymi standardami stosunkowo łatwo „powiększymy” młode.
Nie zaleca się kojarzeń z CFW (marmurek), lightback (jasnopleca), pied (szek), white (białą), isabel (izabel), penguin (pingwin). Młode z takich krzyżówek zatracają cechy grey-cheek (szarolicych): na licach pojawiają się pomarańczowe piórka.

Fawn-cheek (Beżowolicy)
Ogólny ton upierzenia podobny do grey-cheek (szarolicy), jednak trochę jaśniejszy. Boki bardzo wyraźnie brązowe. Kryza i zebrowanie piersi dojść wyraźne, jednak nie aż tak jak u standardu. Paski na ogonie zlewają się, tworząc jasną kremową plamę. Brzuch samicy dojść intensywnie kremowy. U samca troszkę jaśniejszy, stopniowo nabierając intensywności w okolicy kupra. Lica zarówno u samca jak i samicy jednolicie beżowe.

Light-cheek, Pale-cheek (Jasnolicy)
Mutacja bardzo rzadka, w Polsce z tego co wiem nie występuje. Ogólnie ptak bardzo podobny do ptaka dziko ubarwionego. Wierzch ciała i skrzydła ciemno szare, boki bez zmian kasztanowe z białymi regularnymi kropkami. Białe paski na ogonie i zebrowanie piersi z szarawym nalotem. Lica kremowe z szarym nalotem, wydaja się jakby przyprószone popiołem. Brzuch również u samca kremowy. Nigdzie się nie spotkałem z dokładnym opisem tej mutacji. Jednak według mnie light-cheek (jasnolicy) należy łączyć w pary podobnie jak grey-cheek (szarolicy), czyli z standardem. Z takiej krzyżówki otrzymamy połowę ptaków dziko ubarwionych i połowę light-cheek (jasnolicy). Moim zdaniem nie powinno się kojarzyć ze sobą light-cheek (jasnolicych) i ptaków jasnych mutacji, możemy uzyskać ptaki o rozjaśnionym grzbiecie a to jest dużym błędem u tej mutacji.

Crested (koronkowy)
Mutacja ta występuje w połączeniu ze wszystkimi innymi mutacjami i odmianami barwnymi. Na głowie ptaka nie zależnie od płci znajduje się koronka. Środek korony powinien wypadać dokładnie na środku głowy i symetrycznie rozchodząc się na całą głowę. Koronka nie może nakrywać nigdy oczu i zachodzić na dziób, musi być jednorodna bez jakichkolwiek przerw i nie równości. Bardzo rzadko spotyka się bardzo dobre ptaki tej mutacji. W hodowli należy bardzo dużo uwagi przykładać na kształt i wygląd koronki, ptaki o niepełnej koronie należy eliminować z hodowli. Bardzo ważną  rzeczą o której należy pamiętać w hodowli crested (koroniasty) jest odpowiednie parowanie ptaków. Niedopuszczalnym jest łączenie w pary dwóch ptaków crested (koroniastych), gdyż powoduje to zamieranie zarodków w jajkach. Nawet jeżeli młode przeżyją okres inkubacji jaj to nie przeżywają pierwszych dni życia. Jedynym sposobem hodowli crested (koroniastych) jest łączenie w pary ptaka z koroną z ptakiem bez korony. Jak już wspomniałem mutacje crested (koroniasta) można łączyć z wszystkimi innymi mutacjami. Bardzo dobre wyniki uzyskuje się parując crested (koroniasta) z standard, fawn (beż), CFW (marmurek), black breast (czarnopierśny). Od takich rodziców otrzymamy ptaki crested (koroniaste) w bardzo dobrym typie wystawowym, czyli ptaki duże i o ładnie wykształconych znamionach gatunkowych.

Black Bodied (mutacja australijska)

Z powodu restrykcyjnego zakazu wywozu zwierząt z Australii ta i wszystkie pozostałe mutacje australijskie występują tylko w ojczyźnie dzikich zeberek. Black Bodied jest bardzo interesującą i przydatną w hodowli ciekawych odmian barwnych mutacją. Ogólnie można by ją porównać do kombinacji blackbreast (czarnopierśny) i black-face. Biały obszar od dzioba do czarnej łezki staje się cały czarny, czarne staje się również zebrowanie, brzuch i pióra podogonowe. Black Bodied w przeciwieństwie do blackbreast (czarnopierśny) black-face nie ma rozmytych lic. Lica są owalne i nie wychodzą poza obwód. Boki powinny być ciemno brązowe, pozbawione białych kropek. Ogólny ton upierzenia jest bardzo ciemny. Black Bodied może dawać bardzo spektakularne efekty z jasnymi mutacjami takimi jak CFW (marmurek), lightback (jasnoplecy), isabel (izabel), jednak chyba najkorzystniej wypada w standardzie. Bardzo ciekawą odmianą barwną uważana już przez australijskich hodowców za odrębną mutacje jest WA Fancy, czyli połączenie Black Bodied i Silver, ta mutacja będzie bliżej opisana w dalszej części opracowania.

Cream Hen (mutacja australijska)
Mutacja wynikła z połączenia  fawn (beż) i silver. Mutacja identyczna jak cream (kremowy), opisana wyżej.

Dilute Blue „Apricot Cheeks” (mutacja australijska)
Nie spotkałem się z dokładnym opisem tej mutacji. Podejrzewam ze jest to jakaś pochodna silver. Wierzch ciała ciemnosrebrny z ciemnobłękitnym nalotem. Lica ciemno kremowe. Boki jasno brązowe, kropki wydłużone, regularnie rozłożone. Zebrowanie piersi bardzo rozjaśnione, kryza również jasnoszara. Brzuch i pióra podogonowe jasno kremowe. Białe paski ogona rozlewają się i zachodzą na bardzo rozjaśnione czarne.

Dark Cream (mutacja australijska)
Nie spotkałem się z dokładnym opisem tej mutacji. Jest to na pewno połączenie fawn (beż) i Black Front.

Silver „White Cheeks” (mutacja australijska)
Mutacja identyczna jak odmiana lightback-silver (srebrny jasnoplecy). Opis i podstawy kojarzeń przy opisie dominant silver (srebrny dominujący).

Wa Fancy (mutacja australijska)
Połaczenie Black Bodied i silver. Ptak bardzo ciekawie ubarwiony. Białe lica pięknie kontrastują z czernią okolic dzioba, zerbrowania i brzucha. Boki bardzo rozjaśnione z regularnymi białymi kropkami. Wierzch ciała brudno biały, lekko srebrny, skrzydła wyraźniej jaśniejsze. Czarne paski ogona szersze niż białe. Póki co hodowla tej jak i pozostałych mutacji australijskich w Polsce i Europie jest niemożliwa, jednak z powodu podobieństwa do lightback-silver black-face (srebrny jasnoplecy black-face) pozwolę sobie zwrócić uwagę na błędy w upierzeniu. Podstawową sprawą jest czerń na zebrowaniu, piersi i brzuchy. Czarna plama powinna sięgać od dzioba do piór podogonowych. Plama powinna być jednolita, nieprzerwana białymi piórkami. Lico nie Mozę wychodzić na głowę, powinno być owalne i jednolite białe. Plama pod skrzydłami jasno brązowa  bez przebarwień z kulistymi małymi kropkami. Przy kojarzeniach należy pamiętać żeby nie kojarzyć dwóch osobników z dwoma genami dominującymi podobnie jak to jest z resztą mutacji dominujących.

MUTACJE RECESYWNE

Mutacje trudniejsze w hodowli, jednak stanowiące największą grupę. Mutacja ujawni się tylko w przypadku, kiedy ojciec i matka będą posiadać choć jeden gen mutacyjny. Młody osobnik jest homozygotą recesywną, czyli posiada dwa geny aa. Ptaki dziko ubarwione i mutacji dominujących mogą przenosić mutację recesywną, są tzw. szpaltami, nosicielami mutacji recesywnej. Takie osobniki nazywa się heterozygotami, posiadają geny Aa. Szpalty w hodowli mutacji recesywnych są bardzo cenne, a wręcz niezbędne dla utrzymania niektórych cech mutacyjnych. Ogólne zasady krzyżowana mutacji recesywnych pozwolą lepiej zobrazować istotę ich hodowli.

standard AA X  mutacja recesywna aa = 100% standard szpalty na mutacje recesywną Aa

mutacja dominująca AA X mutacja recesywna aa = 100% mutacja dominująca szpalty na mutację recesywną Aa

mutacja recesywna aa X mutacja recesywna aa = 100% mutacja recesywna aa

standard szpalt na mutacje recesywną Aa X mutacja recesywna aa = 50% standard szpalty na
mutacje recesywną Aa, 50% mutacja recesywna aa

mutacja dominująca szpalt na mutacje recesywną Aa X mutacja recesywna aa = 50% mutacja dominująca szpalty na mutacje recesywną Aa, 50% mutacja recesywna aa

standard szpalt na mutacje recesywną Aa X standard szpalt na mutacje recesywną Aa = 25% standard AA, 50% standard szpalty na mutacje recesywną Aa, 25% mutacja recesywna aa

mutacja dominująca szpalt na mutacje recesywną Aa X mutacja dominująca szpalt na mutację recesywną Aa = 25% mutacja dominująca AA, 50% mutacja dominująca szpalty na mutacje recesywną Aa, 25% mutacja recesywna aa

Jak już wspomniałem nie zaleca się kojarzyć dwóch ptaków tej samej mutacji recesywnej, potomstwo takiej pary zazwyczaj jest bardzo drobne a jakość upierzenia i znamiona mutacji stają się coraz mniej wyraźne. Najlepszym wariantem hodowli mutacji recesywnych jest łączenie w pary osobnika mutacji recesywnej z dużym, silnym i dobrze zbudowanym standardem lub mutacją dominująca, będąca szpaltem (nosicielem) mutacji recesywnej. Oczywiście tylko połowa ptaków będzie recesywna ale jakość ich będzie bardzo dobra. Podobnie jak w przypadku mutacji dominujących zarówno samiec jak i samica przenoszą cechę recesywną na potomstwo, są więc równie cenne w hodowli. 

PIOTR LUBIK
POZNAŃ
tel. 663 552 289
8353061
e-mail: lubic.ptaki(at)wp.pl